Historia meblarstwa

Ludzie wcześniej potrzebowali budynków niż mebli i dlatego historia meblarstwa jest krótsza niż historia architektury, ale za to trochę bardziej pogmatwana. Nie dlatego jednak, żeby była bardziej skomplikowana, bo jest ona tak samo złożona i tak samo prosta, jak historie wszystkich sztuk użytkowych, ale dlatego, że - jeśli chce się ją trochę lepiej poznać - trzeba się trochę orientować w historii kilku narodów. Trzeba, bo w terminologii historyczno-meblarskiej jest wiele odniesień albo do władców rządzących w poszczególnych krajach i epokach, albo do historii ludzi wędrujących między kontynentami i przenoszących ze sobą tradycje, które w nowych ojczyznach często okazywały się trwalsze niż w starych. Ponieważ temat jest pasjonujący, bardzo szybko nabywa się biegłości w kojarzeniu empiru z Regencją i stylem federalnym i odróżnianiu Chippendale'a od Hepplewhithe'a i Sheratona.

Terminologia historyczno-meblarska

Terminologia historyczno-meblarska obejmuje cztery tematy: style meblarskie, rodzaje mebli, elementy i konstrukcję mebli oraz techniki wykończeniowe i zdobnicze. O ile nazewnictwo stylów - różne w zależności od języka i kultury - można uporządkować i opanować dość łatwo, to w języku polskim nie ma nazw wielu rodzajów mebli.

Terminologia historyczno-meblarska

Główne style historyczne w meblarstwie

Nazewnictwo wczesnych stylów meblarskich wywodzi się z nazewnictwa stylów architektonicznych oraz od panujących dynastii i monarchów. Nie ma się czym przejmować - ebeniści rokokowi też nie mieli pojęcia o tym, że robią meble rokokowe. Wtedy o sukcesie projektanta i stylu decydowało wpisanie na listę meblarzy królewskich, dzisiaj wystawa w prestiżowej galerii i występ w telewizji.

Główne style historyczne

Epoki ''drewniane'' w historii meblarstwa

Jednym z kryteriów podziału w historii meblarstwa jest dominujący rodzaj używanego w różnych epokach drewna. Gatunek drewna, jego pochodzenie, kolor, usłojenie, faktura, połysk, twardość, podatność na obróbkę to czynniki wpływające na wygląd mebla, ale wiele mówiące również o estetycznych preferencjach epoki.

Epoki ''drewniane'' w historii meblarstwa

Tablica chronologiczna

Powiązanie stylów w meblarstwie (które w większości pokrywają się ze znanymi stylami w historii całej sztuki) z monarchami, projektantami albo migrantami ułatwi zamieszczona niżej tablica chronologiczna.

A.D. INNE KRAJE FRANCJA ANGLIA AUSTRIA/NIEMCY AMERYKA
1000   ROMANIZM 1000-1200 ROMANIZM 1066-1170 ROMANIZM 1020-1250  
1140 GOTYK GOTYK 1140-1500      
1167          
1175     GOTYK 1170-1550    
1200       GOTYK 1220-1520  
1485     Henryk VII (1485-1509)    
1500     TUDOR    
1509   Ludwik XII (1498-1515) Henryk VIII (1509-1547)    
1515 RENESANS RENESANS
Franciszek I (1515-1547)
     
1520 Sacco di Roma 1527     RENESANS 1520-1650  
1547 Sobór Trydencki
1545-63
Henryk II (1547-1559) Edward VI (1547-1553)    
1553     Maria I (1553-1558)    
1558   Franciszek II (1559-1560) ELIZABETHAN
Elżbieta I (1558-1603)
   
1560   Karol IX (1560-1574)
Du Cerceau 1560
Hugues Sambin 1570
     
1574   Henryk III (1574-1589)      
1589   Henryk IV (1589-1610)      
1603     JACOBEAN 1600-1690
Jakuba I Stuart (1603-1625)
   
1610   LUDWIK XIII 1610-1643 Inigo Jones (1853-1652)    
1620 BAROK BAROK
Peter Rubens (1577-1640)
  1620-1770 COLONIAL STYLE
1625     Karol I (1625-1649)   PILGRIM STYLE 1630-1690
1640 Republika wenecka
1645
LUDWIK XIV 1643-1715      
1650     COMMONWETLH - PURYTANIE
Oliver Cromwell (1649-1660)
   
1660   Pierre Golle (1620-1684)
Domenico Cucci (1635-1704)
André-Charles Boulle
(1642-1732)
RESTAURACJA
Karol II (1660-1685)
Pożar Londynu 1666
Christopher Wren (1632-1723)
   
1685 Edykt z Fountainbelau
1685
  Jakub II (1685-1688)
Grinling Gibbons (1648-1721)
Gerrit Jensen (dz. 1680-1715)
WILLIAM & MARY 1685-1725
  WILLIAM & MARY 1685-1725
1694     William II i Maria (1689-1702)
Daniel Marot (1661–1752)
   
1702     QUEEN ANNE 1702-1714    
1714     Jerzego I (1714-1727)    
1715 ROKOKO REGENCJA Filipa (1715-1723)
Charles Cressent (1685-1768)
William Kent (1685-1748)
palladianizm
   
1723   LUDWIK XV 1715-1774      
1727   Jacques Dubois (1693-1763) Jerzy II (1727-1760)    
1730   Juste Aurele Meissonier
(1695-1750)
  ROKOKO 1730/40-1770
Maria Teresa
 
1750    

CHIPPENDALE 1750-1805
Thomas Chippendale
(1718-1779)
Ince and Mayhew
Vile and Cobb

Gothic revival
Strawberry Hill
Horacego Walpole'a 1750

  CHIPPENDALE 1750-1780
Thomas Elfe
(w Ameryce od 1747)
Townsend-Goddard
1754   Gilles Joubert (1689–1775)
Roger Vandercruse
(1725-1799)
Jean-François Oeben
(1720-1763)
Louis Delanois (1731-92)
Rene Dubois (1737-1799)

Thomas Chippendale
1754 Gentleman and
Cabinet-Maker's Director

 

George Seddon (1727-1801)

   
1760 KLASYCYZM   Jerzy III (1760-1820) ZOPF STIL 1760-1790  
1765          
1770   Jacob and Honore
Georges Jacob (1739-1814)
ADAM 1770 KLASYCYZM 1770-1790
Józef II
 
1774   Ludwik XVI 1774-1792
Joseph Baumhauer (-1772)
David Roentgen (1734-1807)
Jean Guillaume Beneman
(1750-1811)
Martin Carlin (1730-1785)
Antoine Gaudreau (1680-1746)
Robert Adam (1728-1792)
Works in Architecture of Robert
and James Adam
 1773, 1779
  FEDERAL STYLE
1780-1830
1780     HEPPLEWHITE 1780    
1785     George Hepplewhite (-1786)
1788 The Cabinet-Maker
and Up-holsterer's Guide
  ADAM STYLE
HEPPLEWHITE
1789 EMPIRE   Thomas Shearer   Samuel MacIntyre
(1757-1811)
1790   F.H.G. Jacob-Desmalter
(1770-1841)
SHERATON 1790
Thomas Sheraton (1751-1806)
The Cabinet-Maker and Upholsterer's
Drawing-Book 1791
   
1795   DYREKTORIAT 1795
Charles Percier (1764-1838)
Pier Fontaine (1762-1853)
    Duncan Phyfe (1768-1854)
Charles Honoré Lannuier
(1779-1819)
1799   KONSULAT 1799-1804 Gillow Furniture (dz. 1760-1810)    
1800   Italianate 1802
Cronkhill
     
1804   EMPIRE 1804
Napoleon I 1804-1815
George Smith (1786-1828)
A Collection of Designs for Household
Furniture and Interior Decoration 1804
   
1805       EMPIRE 1805-1815  
1810     REGENCY
Thomas Hope (1769-1830)
   
1811     Regencja 1811-1820    
1815   RESTAURACJA 1815
Ludwik XVIII 1814-1824
Jennens and Bettridge
(1815-1864)
BIEDERMEIER
1815-48
Joseph U. Danhauser
(1780-1829)
EMPIRE 1820
1820     Jerzy IV (1820-1830)   GREEK REVIVAL
1820-1860
1824   Karol X 1824-1830     Lambert Hitchcock
(1795-1852)
1830 HISTORYZMY LUDWIK FILIP 1830-1848
II Republika
Wilhelm IV 1830-1837
Neo-gotyk 1830-1900
  I neo-gotyk 1830-1860
1837     Wiktoria (1837-1901)
Government Schools of Design 1837
Neo-gotyk PÓŹNY KLASYCYZM 1835-1850
Pillar and Scroll
Chauncey Jerome
(1793–1868)
1840     Westminster 1840
Augustus Pugin 1812 - 1852
True Principles of Pointed
or Christian Architecture 1842
  I neo-renesans 1840-1890
Neo-romanizm 1840-1890
Neo-rokoko 1840-1870
John Henry Belter
(1804-1863)
1848   Napoleon III 1848-1870
Neo-rokoko
Neo-renesans
VICTORIAN DECADENCE
Neo-rokoko
Neo-renesans
Osborne House 1851
   
1850     John Ruskin (1819-1900)
The Seven Lamps of Architecture
The Stones of Venice
STYL STARONIEMIECKI
1850-1910
 
1851     Great Exhibition Cristal Palace    
1852   II EMPIRE 1852-1870
Neo-barok
     
1853     Pierwsza linia japońska 1853   Italianate
Litchfield Villa 1854
1856     Owen Jones
The Grammar of Ornament 1856
   
1860         II neo-gotyk 1860-1890
1861 ESTETYZM   Morris & Co. 1861
William Morris 1834-1896
  ESTETYZM 1860-1890
Japonizm estetyzmu oddziaływał
na styl bungalow firmy Green
1862     Christopher Dresser
The Art of Decorative Design 1862
The Oriental Courts
   
1867     ART FURNITURE
Charles Locke Eastlake
(1836–1906)
Hints on Household Taste in Furniture,
Upholstery, and Other Details 1868
  Carpenter Gothic 1865
1870   III Republika 1870   Cesarstwo 1871
Neo-romanizm
EASTLAKE STYLE 1870-1890
Shakers 1870
1873     Christopher Dresser
Principles of Design 1873
   
1883     Arthur Mackmurdo 1883
okładka do City Churches Wrena
Ernest Gimson 1864-1919
  Queen Anne Revival
Shingle Style
Colonial revival 1880-1630
1885 ARTS & CRAFTS   WYSTAWA SZTUKI JAPOŃSKIEJ
W KNIGHTSBRIDGE
   
1888     ARTS & CRAFTS 1888
Charles Voysey
Charles R. Mackintosh
Hugh Baillie Scott
Ashbee
Guild and School of Handicraft 1888
  Neo-barok 1885-1914
1890     Glasgow School 1890-1910
Avantgarde Furniture
Mackmurdo, Voysey
  II neo-renesans 1890-1917
1894     Arthur Mackmurdo
Aubrey Beardsley 1892-95
  MISSION STYLE 1894
1895 ART NOUVEAU ART NOUVEAU
Maison de l'Art Nouveau
Samuel Bing 1895
     
1897 Stockholm Exhibition
Svenska Slöjdföreningen
    Wiener Sezession 1897 The Arts & Crafts
Society 1897
1900   Towarzystwo Artystów
Dekoratorów 1900
Charles R. Mackintosh   Prairie School 1900
1901 Polska Sztuka
Stosowana 1901
  Edward VII 1901-1910   The Craftsman 1901
1902     1902 kolonia w Camden    
1903       Wiener Werkstatten
1903-1920
 
1905       ART-DECO 1905  
1907       WERKBUND 1907  
1910     Jerzy V 1910-1936 Josef Hoffmann - Kubus CRAFTSMAN 1910-1925
1913 Warsztaty
Krakowskie 1913
       
1917 DE STIJL 1917        
1919       Bauhaus 1919  
1920   Paul Follot
Jacques Emile Ruhlman
    Egyptian revival 1920
1925 MODERNIZM Pawilon l'Esprit Nouveau   Breuer 1925 ART-DECO 1925
Eliel Saarinen
1926 Ład 1926     BAUHAUS 1926  
1927       Eileen Gray E.1027
Mies van der Rohe 1927
 
1928         Chrysler Building 1928
1929   Le Corbusier LC-line 1929   Barcelona Chair STREAMLINE 1930
1930 SKANDYNAWIA
Swedish Modern
       
1932 Alvar Aalto
(1898-1976)
  Gerald Summers (1899-1967)
Makers of Simple Furniture 1932
   
1942 Danish Modern   Utility Furniture 1942   Eero Saarinen (1910-1961)
Charles Eames (1912-1978)
1950 Finn Juhl
(1912-1989)
       
1954 Wystawa SCANDINAVIAN DESIGN w USA 1954-1957
1954 Compasso d'Oro       George Nelson 1956
1965 Studio 65 Turyn
Roberto Matta 1966
Eero Aarnio 1968
  POP-ART    
1970          
  POSTMODERNIZM       Donald Judd (1928-1994)
Luis Barragán (1902-1988)
1981 Memphis        
2000         TRANSITIONAL
  INNE KRAJE FRANCJA ANGLIA AUSTRIA/NIEMCY USA
Historia meblarstwa - epoki drewniane - dąb

DĄB

Historia meblarstwa - epoki drewniane - dąb

Historia meblarstwa - epoki drewniane - heban

HEBAN

Historia meblarstwa - epoki drewniane - heban

Historia meblarstwa - epoki drewniane - klon

KLON

Historia meblarstwa - epoki drewniane - klon

Historia meblarstwa - epoki drewniane - mahoń

MAHOŃ

Historia meblarstwa - epoki drewniane - mahoń

Historia meblarstwa - epoki drewniane - orzech

ORZECH

Historia meblarstwa - epoki drewniane - orzech

Historia meblarstwa - epoki drewniane - palisander

PALISANDER

Historia meblarstwa - epoki drewniane - palisander

Historia meblarstwa - epoki drewniane - sakamora

SAKAMORA

Historia meblarstwa - epoki drewniane - sakamora

Historia meblarstwa - epoki drewniane - satynowiec

SATYNOWIEC

Historia meblarstwa - epoki drewniane - satynowiec

PODSTAWOWE RODZAJE MEBLI

Ogromną ilość odmian mebli można podzielić według dwóch kryteriów: meble "dla ludzi" i meble "dla przedmiotów". Forma mebli, ich proporcje, wyposażenie, sposób wykończenia i zdobnictwo zależą od tego, czy mebel służy do pracy, wypoczynku czy do reprezentacji.
Z meblami dla ludzi wchodzimy w bezpośredni kontakt i służą one podpieraniu ludzkiego ciała w różnych pozycjach: półsiedzącej, siedzącej, kucznej, klęczącej, półleżącej i leżącej. Meble dla przedmiotów służą do ich przechowywania, ekspozycji i szeroko rozumianej obróbki.

BIBLIOGRAFIA

*/ Literatura jest ogromna, ale pozycji fachowych jest niewiele, m.in.:

  1. Frederick Litchfield: Illustrated History of Furniture: From the Earliest to the Present Time, 1893
  2. Esther Singleton: Furniture, 1911
  3. Andre Saglio: French Furniture, 1913
  4. Harold Donaldson Eberlein/Abbot McClure: The Practical Book Of Period Furniture, 1914
  5. Joseph Aronson: The Encyclopedia Of Furniture, 1965
  6. Izydor Grzeluk: Słownik terminologiczny mebli, PWN 2000
  7. Anna Kostrzyńska-Miłosz, Polskie meble 1918-1939, Warszawa 2005